Có cậu em mới được làm cha nhắn tin hỏi tôi: “Em nên chuẩn bị dạy con những gì?” – Một câu hỏi không đơn giản. Người cha, người mẹ nào chịu đắn đo suy nghĩ về câu hỏi này có thể xoay chuyển số phận đứa con của mình.

Có hàng trăm hàng ngàn cuốn sách dạy con, không khó để tìm một cuốn tham khảo và xin khẳng định cuốn nào cũng có cái hay riêng. Tuy nhiên, trước khi vẽ một bức tranh, bạn cần hình dung về bố cục tổng thể chứ không nên lao ngay vào chi tiết.

Trong sự hiểu biết hạn hẹp của mình về con người, xã hội và những gì chính mình đi qua, lĩnh ngộ, tôi nói với cậu ý rằng: Thế hệ của chúng ta, anh và em, ông bà bố mẹ chúng ta là thế hệ lầm than, khổ đau, tư duy nghèo đói còn ám ảnh, tư duy nhược tiểu sợ hãi đeo bám, sợ hãi không dám nói lên suy nghĩ thật của mình.

Một thế hệ phải nhìn nét mặt những người xung quanh để sống, thấy kẻ yếu không dám bảo vệ vì sợ phiền phức, giáo dục nát bét lạc hậu, bệnh thành tích băng hoại từ già đến trẻ, đạo đức giả, trước mặt nói cười sau lưng nghĩ khác, nịnh trên đạp dưới, tranh thủ.

Chỉ biết tư lợi ôm mọi thứ có lợi về mình, đùn đẩy trách nhiệm… không ai chịu ai, chuyện gì cũng cãi nhau, chửi bới, anh em một nhà chia rẽ không đoàn kết.

Cuối cùng là “chúng ta đang sống trong một xã hội giải trí bằng nỗi đau của người khác”. Mạng xã hội cung cấp cho chúng ta chiến trường và con mồi, chúng ta ăn thịt lẫn nhau mỗi ngày trên đó.

Cùng lúc đó là thảm họa môi trường, y tế, giáo dục, giao thông khủng hoảng. Các giá trị tinh thần sụp đổ, con người bị zombie hóa vì công nghệ, vì smartphone. Giao tiếp xã hội và cảm xúc nhân loại đang chết dần vì ai cũng chúi mắt vào điện thoại.

Nói đến đây tôi hỏi cậu có thấy tôi nói quá không? Hãy nhìn chính mình và nhìn ra xã hội, hệ quả của nó đang diễn ra khắp nơi. Chúc mừng bạn lên chức bố và những gì anh vừa liệt kê là thực tế, là thử thách mà bạn cần đương đầu. Xã hội đang sống đang đầy thử thách, nhiều điều dữ cho những đứa trẻ mới sinh ra.

Những đứa trẻ sinh ra lúc này phải là thế hệ phục hồi. Nếu không chúng sẽ là thế hệ thoái hóa và hủy diệt. Khoa học công nghệ càng phát triển, lòng tham con người càng mất kiểm soát.

Bùng nổ dân số, ô nhiễm… khiến Trái Đất đang đi qua thời kỳ đại tuyệt chủng lần thứ 6. Rất nhanh, chỉ 5, 10, 20 năm nữa rừng sẽ biến mất nhanh gấp 10. Biển sẽ nhiễm độc, đại dương hết cá. Thảm họa thiên nhiên sẽ kinh khủng hơn bao giờ hết và bầu không khí ô nhiễm tàn tệ.

Chúng ta nên dạy con điều gì?

-Đầu tiên, bỏ ngay suy nghĩ muốn con học giỏi để làm ông nọ, bà kia, cưỡi lên đầu lên cổ người khác sống nhàn hạ, sung sướng.

Chúng ta cần những đứa trẻ trở thành những người tử tế, có trách nhiệm cộng đồng, từ chối tàn phá, góp sức xây dựng lại cả tình người lẫn sự sống của hành tinh này. Nếu chỉ học giỏi không thì chưa đủ.

Dạy con thành nhân trước khi thành tài. Muốn vậy chính bạn phải là tấm gương cho con. Trẻ con nhìn cách người lớn cư xử với nhau để học theo hoặc bị ảnh hưởng.

Dạy con cách sống hào hiệp, sẵn lòng chia sẻ giúp đỡ. Dạy con gần gũi thiên nhiên, không vứt rác bừa bãi, dạy con cách trồng cây và nói cho con biết thế giới tương lai trông cậy vào những người như con. Nếu được thì cho con làm bạn với một chú chó, chú mèo để trẻ biết về yêu thương và bảo vệ những gì nhỏ bé hơn mình.

Tuyệt đối không để con trở thành trung tâm thế giới. Không để trẻ gào la đòi này đòi kia. Những đứa trẻ ồn ào sẽ lớn lên thành những kẻ ồn ào, vô trách nhiệm và kém tài, kém duyên, bị người ta ghét. Nói nôm na là dạy con thành người văn minh, tử tế, có trách nhiệm.

Không dạy con chúng ta là chủ nhân địa cầu nữa. Chúng ta chỉ là một phần của thế giới đang bị hủy diệt vì lòng tham con người. Dạy chúng lớn lên biết yêu cây, yêu sông, yêu biển, yêu vạn vật và cuối cùng mới là yêu con người. Tụi nó làm được điều này tự nhiên sẽ có hiếu với bố mẹ, khỏi lo về điều này.

Thấy trẻ có dấu hiệu ích kỷ, giành đồ chơi, giành miếng ngon về mình, hãy từ tốn dạy và hướng dẫn cho bằng được việc hãy nên chia sẻ cho mẹ, cho bà, cho ba, cho bạn con những gì tốt nhất.

Hãy dạy con giúp mẹ, giúp bà, giúp ông những điều chăm sóc nho nhỏ. Hãy hướng con trở thành người bảo vệ, người cho đi và can đảm.

Tốt nhất không nên cho trẻ tiếp xúc đồ điện tử sớm. Vậy bạn cũng phải hạn chế chúi mắt vào điện thoại.

Đừng nhăm nhăm nhồi nhét những thứ quá bổ béo cho con. Hãy cho con vận động, sử dụng trí não nhiều, trò chơi năng khiếu… Càng ăn nhiều đồ bổ càng ngu sớm, dâm sớm, ác sớm. Tin tôi đi. Mọi thứ nên vừa đủ, tốt và vừa đủ.

Luôn nhớ không phó mặc việc day con cho trường học thầy cô. Hãy trở thành bạn, thành bồ tèo của con. Kiểm soát những gì cô giáo dạy ở trường, thấy vớ vẩn là dẹp ngay.

Hoặc tốt nhất là chủ động dạy cho con hệ sinh thái tinh thần từ ở nhà. Thế giới có rất nhiều điều hay về giáo dục trẻ, hãy chịu đọc và dạy lại cho con.

Dạy con cách nói thật suy nghĩ của mình một cách hồn nhiên. Dạy con học cách cảm nhận. Dạy con trở thành người ham hiểu biết, khám phá chứ không phải ham thành tích học giỏi.

Bên cạnh việc hạn chế tạo ra tiếng ồn vô lối, hãy dạy con cách lắng nghe, kiên nhẫn chờ người khác nói xong mới nói, không nói leo cắt lời người lớn và cả bạn của mình. Đây là kĩ năng rất quan trọng.

Dạy con sống có kỷ luật từ nhỏ. Đừng ép con làm theo những kỳ vọng, mơ ước không thành của người lớn.

Hãy tôn trọng thiên hướng, bản tính con. Quan sát và uốn nắn nhẹ nhàng. Hạnh phúc tức là được làm chính mình chứ không phải thỏa mãn kỳ vọng người khác.

Cho con học và thích một nghệ thuật nào đó. Âm nhạc rất quan trọng. Nó xoa dịu nhân loại khỏi khổ đau, cô đơn, nâng cánh tâm hồn…

Kiểm soát nguồn truyện tranh cho con. Tránh cho con đọc những truyện cổ tích ác ác kiểu như tấm cám, rồi đủ các kiểu anh em hại nhau trong cổ tích Việt Nam. Chọn lọc truyện cổ Việt Nam có Cứu vật vật trả ơn, Dế mèn phiêu lưu ký…

Cuối cùng, dạy con tự lập làm mọi thứ và thích tự làm mọi thứ. Dạy con cách một mình, không sợ một mình. Tất cả chúng ta đều phải trưởng thành một mình sau này. Đừng sợ hãi sự cô đơn vì một đám đông tồi còn tệ hơn là một mình.

Dạy con cách chơi với bạn vui vẻ, cách học nhóm và cả cách chơi một mình. Hãy nói chuyện thường xuyên và bỏ thời gian chơi với con. Hãy tôn trọng con. Khi trẻ chia sẻ, nghiêm túc coi trọng suy nghĩ của con. Hãy dạy con tư duy phản biện, đừng tiếp nhận một chiều.

Ngoài ra có cả tỷ cách dạy con hay ho, bạn có thể sưu tầm qua sách báo. Nhưng những gì trên đây tạm coi là lên bố cục, lên cái khung rồi sau đó ta tô điểm dần tùy theo hoàn cảnh thực tế.

Lan Dương – By Dear